2.32 Toà thẩm tra Tây Ban Nha là gì?

Vân Huỳnh
29/11/2020
0

Sau khi các lạc giáo của những thế kỷ đầu tiên đã tàn lụi, nhiều hình thức giảng dạy sai lạc mới xuất hiện trong thời Trung Cổ. Nhóm Cathar miền Nam nước Pháp đã giảng dạy về một hình thức của Ngộ đạo thuyết (xem 2.22) và bác bỏ hoàn toàn Cựu Ước. Học giả người Anh là John Wycliff (†1384) và một linh mục đến từ Prague, tên là Jan Hus (†1415), đã truyền bá một sứ điệp phát xuất từ tiền thân của Tin Lành (xem 2.36). Vào thế kỷ XII, các vua chúa nổi lên chống lại dị giáo và những sai lầm trong niềm tin. Các chính quyền địa phương đã thiết lập các toà án và truy bắt những người theo thuyết dị giáo. Trong thế kỷ XIII, Đức Giáo Hoàng Grêgôriô IX (†1241) đã giao cho dòng Đa Minh nhiệm vụ bảo vệ đức tin trong tư cách là những người thẩm vấn (những chánh án phán quyết đức tin) và chiến đấu chống lại dị giáo.

# Toà thẩm tra Rôma
Đầu thế kỷ XVI, Đức Giáo Hoàng Phaolô III đã thành lập một ủy ban gồm 6 hồng y với nhiệm vụ là xem xét những vấn đề về đức tin. Ủy ban này được nhiều người biết đến với tư cách là Toà thẩm tra Rôma. Vào thế kỷ XX, uỷ ban này được tiếp nối bằng Bộ Giáo lý Đức tin, có trách nhiệm bảo vệ chân lý đức tin và đưa ra những tiêu chuẩn kỷ luật chống lại những vi phạm nghiêm trọng về đức tin trong Hội Thánh (xem 2.5).

# Toà thẩm tra Tây Ban Nha
Toà thẩm tra Tây Ban Nha là một tổ chức hoàn toàn khác hẳn. Nó được thành lập bởi vua Tây Ban Nha vào năm 1480 nhằm để bảo đảm sự thuần khiết của đức tin Công Giáo trong vương quốc của vị vua này. Mục đích của Toà thẩm tra là phơi trần những vụ cải đạo Kitô Giáo giả dối, nhưng thực ra họ vẫn âm thầm theo Do Thái Giáo hoặc Hồi Giáo. Toà thẩm tra cũng khôi phục lại danh thơm tiếng tốt cho những người đã từng bị tố cáo sai là dị giáo.
Mặc dầu trước đó nhà vua cũng nhận được sự ủng hộ từ Đức Giáo Hoàng Xíttô IV, nhưng hai năm sau đó, chính Đức Giáo Hoàng Xíttô IV đã phản kháng lại: “Đôi khi, Toà thẩm tra đã không được thúc đẩy bởi nhiệt huyết vì đức tin và vì ơn cứu rỗi các linh hồn, nhưng là do bởi lòng tham” (18/04/1482). Tuy nhiên, vị vua này lại từ chối không nghe theo lời đề nghị của giáo hoàng về công lý, và Toà thẩm tra Tây Ban Nha vẫn tiếp tục.

Trong suốt triều đại của vua Philip II, hoạt động của Toà thẩm tra lan đến tận Bắc Âu. Những ai bị cáo buộc là dị giáo, mê tín, song hôn, phù thủy, đồng tính luyến ái, hay nhạo báng bị đưa ra trước Toà thẩm tra. Từ năm 1560 đến năm 1700, đã có gần 50.000 trường hợp bị đưa ra trước Toà thẩm tra. Nhiều vị làm việc trong Toà thẩm tra Tây Ban Nha đã phạm tội ác chống lại đồng loại khi nhân danh Hội Thánh. Toà thẩm tra tôn giáo là một giai đoạn đen tối trong lịch sử của Hội Thánh với chủ nghĩa bài Do Thái, thiêu sống những ai bị gán cho là phù thủy, và việc sử dụng nhục hình. Có thể các phạm nhân bị lầm lạc bởi những chủ thuyết sai lầm của một số nhà thần học khi mà những hành động của họ chỉ dựa trên những đoạn văn trong Cựu Ước. Nhưng người Kitô hữu được kêu mời chính là để yêu thương, trong khi đó việc làm của Toà thẩm tra đã không thuộc về tình yêu.

# Một Hội Thánh không thánh thiện?
Toà thẩm tra thường được cập đến đầu tiên khi người ta phê phán Hội Thánh. Tuy nhiên, chúng ta phân biệt sự khác biệt giữa Hội Thánh được Đức Giêsu thiết lập và những người làm việc trong và cho Hội Thánh (xem 2.13). Hội Thánh được xây dựng từ những tội nhân, và một số trong họ đã sai phạm nghiêm trọng. Trong Năm Thánh 2000, Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã cầu xin sự tha thứ cho tất cả những tội lỗi này (13/3/2000).

Lời đồn đại
Những sai lầm của Toà thẩm tra tôn giáo có thể chẳng bao giờ được tha thứ. Tuy nhiên, biết sự thật là điều tốt. Toà thẩm tra thường bị cáo buộc là đã giết hàng triệu người, nhưng những nhà nghiên cứu gần đây cho một con số xác thực hơn: có hàng trăm hay hàng ngàn người bị giết bởi Toà thẩm tra này.
Các toà án của Toà thẩm tra nổi tiếng là độc ác và bất công, nhưng theo tường trình thì các toà án dân sự thậm chí còn tồi tệ hơn. Vì thế, người dân thường thích được xét xử bởi toà án Hội Thánh. Những người Tin Lành cũng có những Toà thẩm tra, trong đó “những người Công Giáo dị giáo” bị tra tấn và giết chết. Trong suốt thời gian này có rất nhiều điều kinh khủng đã được thực thi nhân danh Đức Kitô.